WHO: ကမ္ဘာကြီး၏ ကျန်းမာရေးအုတ်မြစ်နှင့် ကုလသမဂ္ဂ၏ သမိုင်းဝင်ခြေလှမ်း
လူသားတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ကျန်းမာရေးဟာ အခြေခံအကျဆုံးနဲ့ အရေးကြီးဆုံးအရာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးစံနှုန်းတွေကို ဘယ်သူက သတ်မှတ်ပေးပြီး၊ ကပ်ရောဂါကြီးတွေ ကြုံလာရတဲ့အခါ ဘယ်သူက ရှေ့ဆုံးက ရပ်တည်ပေးနေသလဲဆိုတာ စဉ်းစားဖူးပါသလား။ အဲဒီမေးခွန်းရဲ့ အဖြေကတော့ WHO (World Health Organization) ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်- ကမ္ဘာ့သမိုင်း၏ အလှည့်အပြောင်း
WHO ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၇) ရက်နေ့မှာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတွေဟာ ရောဂါဘယတွေနဲ့ အစာရေစာရှားပါးမှုတွေကို စုပေါင်းတိုက်ဖျက်ဖို့ လိုအပ်ကြောင်း သဘောပေါက်လာကြတဲ့အတွက် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations) ရဲ့ လက်အောက်ခံ အထူးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ဒီအဖွဲ့ကြီး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တာပါ။
ဒီသမိုင်းဝင် ရက်စွဲကို အထိမ်းအမှတ်ပြုတဲ့အနေနဲ့ နှစ်စဉ် ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့ကို “ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးနေ့” (World Health Day) အဖြစ် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ သတ်မှတ်ကျင်းပကြပါတယ်။ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီဗာမြို့မှာ ဌာနချုပ်ထားရှိပြီး လက်ရှိမှာ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၀ ကျော်နဲ့ ချိတ်ဆက်ကာ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးကဏ္ဍကို ဦးဆောင်နေပါတယ်။
WHO ၏ ထင်ရှားသော အောင်မြင်မှုမှတ်တိုင်များ
WHO ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေဟာ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ နေ့စဉ်လူနေမှုဘဝအပေါ်မှာ များစွာသက်ရောက်မှုရှိပါတယ်။ သမိုင်းတစ်လျှောက် သူတို့ရဲ့ အကြီးမားဆုံး အောင်မြင်မှုအချို့ကို ကြည့်မယ်ဆိုရင်-
-
ကျောက်ရောဂါ (Smallpox) အမြစ်ပြတ်ခြင်း: ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှာ WHO က ကမ္ဘာပေါ်ကနေ ကျောက်ရောဂါကို လုံးဝကင်းစင်သွားပြီလို့ ကြေညာနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ လူသားမျိုးနွယ်သမိုင်းမှာ ကူးစက်ရောဂါတစ်ခုကို အောင်မြင်စွာ အမြစ်ပြတ်ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့တဲ့ ပထမဆုံးနဲ့ တစ်ခုတည်းသော အကြိမ်ဖြစ်ပါတယ်။
-
ကလေးသူငယ်များအတွက် ကာကွယ်ဆေး: ပိုလီယို (Polio)၊ မေးခိုင်၊ ဝက်သက် စတဲ့ ရောဂါတွေကြောင့် ကလေးငယ်တွေ သေဆုံးမှုနှုန်းကို လျှော့ချဖို့ ကာကွယ်ဆေးထိုးလုပ်ငန်းတွေကို ကမ္ဘာအနှံ့ စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ပါတယ်။
-
ကပ်ရောဂါများအား တုံ့ပြန်ခြင်း: SARS, Ebola ကနေ COVID-19 အထိ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး အခြေအနေတွေမှာ လမ်းညွှန်ချက်တွေထုတ်ပြန်ပေးခြင်းနဲ့ ကုသဆေးတွေ တန်းတူညီမျှရရှိအောင် စီစဉ်ပေးခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ပါတယ်။
ခေတ်သစ်လူငယ်များနှင့် ကျန်းမာရေးရှုထောင့်
ယနေ့ခေတ် လူငယ်တွေအတွက် ကျန်းမာရေးဆိုတာ “ရောဂါမရှိခြင်း” တစ်ခုတည်းကိုတင် ဆိုလိုတာမဟုတ်တော့ပါဘူး။ WHO ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ ကျန်းမာရေးဆိုတာ “ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ လူမှုရေးဆိုင်ရာများအားလုံး ပြည့်စုံကောင်းမွန်နေတဲ့ အခြေအနေ” ကို ဆိုလိုတာပါ။
ဒါကြောင့်လည်း WHO ဟာ အခုနောက်ပိုင်းမှာ လူငယ်တွေကြား ပိုမိုအဖြစ်များလာတဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး (Mental Health) ပြဿနာတွေ၊ အဝလွန်ခြင်း (Obesity) နဲ့ ဆေးရွက်ကြီးသုံးစွဲမှု ထိန်းချုပ်ရေးစတဲ့ ကဏ္ဍတွေကို Digital platform တွေကတစ်ဆင့် ပိုမိုထိထိရောက်ရောက် ပညာပေးလာတာကို တွေ့ရပါတယ်။
Key Insights:
-
သန္ဓေတည်ခြင်း: WHO ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့မှာ လူသားအားလုံးရဲ့ ကျန်းမာရေးအဆင့်အတန်း မြင့်မားစေဖို့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ တည်ထောင်ခဲ့တာပါ။
-
စံနှုန်းသတ်မှတ်ချက်: သင်သောက်သုံးနေတဲ့ ဆေးဝါးတွေနဲ့ ရေကြည်ရေသန့်တွေရဲ့ စံနှုန်းဟာ WHO က သတ်မှတ်ထားတဲ့ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းတွေအပေါ် အခြေခံထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
-
ကျန်းမာရေးနှင့် အခွင့်အရေး: ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ရရှိခြင်းဟာ ငွေကြေးတတ်နိုင်သူတွေအတွက်ပဲ မဟုတ်ဘဲ လူတိုင်းရရှိရမယ့် “အခြေခံလူ့အခွင့်အရေး” ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ အသိပညာကို WHO က ကမ္ဘာကြီးကို ပေးအပ်နေတာဖြစ်ပါတယ်။