ကျွန်တော်တို့ အသံဖမ်းစက်အကြောင်း ပြောကြတဲ့အခါတိုင်း သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး Thomas Edison (သော်မတ်စ် အက်ဒီဆင်) ကိုပဲ ပြေးမြင်လေ့ရှိကြပါတယ်။ ၁၈၇၇ ခုနှစ်မှာ အက်ဒီဆင် တီထွင်ခဲ့တဲ့ Phonograph ဟာ ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး အသံဖမ်းယူနိုင်ပြီး ပြန်လည်နားထောင်နိုင်တဲ့ စက်အဖြစ် သမိုင်းမှာ မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့တာကြောင့်ပါ။

ဒါပေမယ့် လူအတော်များများ မသိကြတဲ့ အချက်ကတော့ အက်ဒီဆင်ထက် ၁၇ နှစ်တောင် စောပြီး အသံကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့တဲ့ လူတစ်ယောက် ရှိနေခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သူကတော့ ပြင်သစ်လူမျိုး စာအုပ်ထုတ်ဝေသူနဲ့ တီထွင်သူ Édouard-Léon Scott de Martinville ဖြစ်ပါတယ်။

Phonautograph: အသံကို ပုံဖော်ခဲ့တဲ့ စက်ပစ္စည်း

၁၈၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ Scott ဟာ လူ့နားရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံကို လေ့လာရင်း “အသံလှိုင်းတွေကို မြင်သာအောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ” ဆိုတဲ့ အတွေးနဲ့ Phonautograph လို့ ခေါ်တဲ့ စက်ကို တီထွင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီစက်ဟာ အသံကို ဖမ်းယူပြီး စက္ကူ ဒါမှမဟုတ် ဖန်သားပြင်ပေါ်က ကျပ်ခိုးတွေပေါ်မှာ အစင်းကြောင်းတွေအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ပေးတာပါ။

၁၈၆၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့မှာ Scott ဟာ သူကိုယ်တိုင် သီဆိုထားတဲ့ “Au Clair de la Lune” ဆိုတဲ့ ပြင်သစ်ရိုးရာ သီချင်းလေးကို ၁၀ စက္ကန့်စာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ လူသားသမိုင်းမှာ ပထမဆုံးသော အသံဖမ်းယူမှု (Sound Recording) အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။

အက်ဒီဆင်နဲ့ ဘာကွာခြားသလဲ?

Scott နဲ့ Edison တို့ရဲ့ ကွာခြားချက်ကတော့ ရည်ရွယ်ချက်ပါပဲ။

• Scott de Martinville: သူက အသံကို “ပြန်နားထောင်ဖို့” မရည်ရွယ်ခဲ့ပါဘူး။ အသံလှိုင်းတွေကို မျက်စိနဲ့ မြင်နိုင်ဖို့ (Visual representation) ကိုသာ အဓိကထားခဲ့တာပါ။ ဒါကြောင့် သူ့စက်မှာ အသံကို ပြန်ဖွင့်ပြနိုင်တဲ့ ယန္တရား မပါဝင်ခဲ့ပါဘူး။

• Thomas Edison: အက်ဒီဆင်ကတော့ အသံကို ဖမ်းယူရုံတင်မကဘဲ ပြန်လည်နားထောင်လို့ရအောင် ဖန်တီးခဲ့တာဖြစ်လို့ စီးပွားဖြစ် နည်းပညာနယ်ပယ်မှာ သူက ပိုပြီး လူသိများသွားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

နှစ်ပေါင်း ၁၄၈ နှစ်အကြာမှာ ပေါ်ထွက်လာတဲ့ အသံ

Scott ရဲ့ မှတ်တမ်းတွေဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် စာကြည့်တိုက်ထဲမှာ နားမထောင်နိုင်တဲ့ “အစင်းကြောင်းတွေ” အဖြစ်ပဲ ရှိနေခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာတော့ အမေရိကန် သိပ္ပံပညာရှင်တစ်စုက ဒီအစင်းကြောင်းတွေကို High-resolution digital scanning နည်းပညာနဲ့ ဖတ်ယူပြီး ကွန်ပျူတာ အကူအညီနဲ့ အသံအဖြစ် ပြန်ပြောင်းခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအခါမှာတော့ ၁၈၆၀ ခုနှစ်က လူသားတစ်ယောက်ရဲ့ အသံကို သမိုင်းမှာ ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်ကြားနိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဟာ သမိုင်းပညာရှင်တွေကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သလို Scott ဟာ အသံဖမ်းနည်းပညာရဲ့ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ (Pioneer) ဖြစ်တယ်ဆိုတာကိုလည်း ကမ္ဘာက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြရပါတယ်။

Key Insights:

၁။ စူးစမ်းလိုစိတ်က ဆန်းသစ်တီထွင်မှုရဲ့ အစ: အသံကို မျက်စိနဲ့ မြင်နိုင်အောင် ကြိုးစားခဲ့တဲ့ Scott ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ စိတ်ကူးကနေ ဒီနေ့ခေတ် Digital Recording တွေအထိ ဖြစ်တည်လာခဲ့တာပါ။

၂။ အရှုံးမပေးဘဲ ကြိုးစားပါ: Scott ဟာ သူ့ခေတ်မှာ သူ့ရဲ့ တီထွင်မှုကို ဘယ်သူကမှ အသိအမှတ်မပြုဘဲ ဆင်းရဲနွမ်းပါးစွာနဲ့ ကွယ်လွန်ခဲ့ရပေမယ့် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ နီးပါးအကြာမှာတော့ ကမ္ဘာကြီးက သူ့ရဲ့ တန်ဖိုးကို သိခဲ့ရပါတယ်။ ကိုယ်လုပ်တဲ့ အလုပ်တစ်ခုဟာ ဒီနေ့မှာ အရာမထင်သေးပေမယ့် နောင်တစ်ချိန်မှာ ကမ္ဘာကြီးအတွက် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်တဲ့ အမွေအနှစ် ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။

၃။ နည်းပညာနဲ့ သမိုင်း: နည်းပညာဟာ အတိတ်က ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ အပိုင်းအစတွေကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ Scott ရဲ့ အသံမှတ်တမ်းကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ပြန်လည်မဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ရင် ဒီသမိုင်းဟာ အစင်းကြောင်းတွေအဖြစ်ပဲ ကျန်ရှိနေမှာပါ။