ဥရောပရဲ့ သမိုင်းအစဉ်အလာကြီးမားပြီး အနုပညာနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတွေ ထွန်းကားရာ အီတလီနိုင်ငံကို သွားရောက်လည်ပတ်မယ်ဆိုရင် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ဟာ သူတို့နိုင်ငံအတွက် အစည်ကားဆုံးနဲ့ အရေးအကြီးဆုံးနေ့တစ်နေ့ ဖြစ်တာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘုရင်တွေ၊ အာဏာရှင်တွေရဲ့ လက်အောက်မှာ ဖြတ်သန်းခဲ့ရတဲ့ အီတလီပြည်သူတွေဟာ ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ မှာ မိမိတို့ရဲ့ ကံကြမ္မာကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် မဲပြားလေးတွေနဲ့ ဆုံးဖြတ်ပြီး လွတ်လပ်တဲ့ သမ္မတနိုင်ငံတော်သစ်ကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ရဲ့ ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်တွေကို အလူးအလဲခံစားခဲ့ရတဲ့ အီတလီနိုင်ငံဟာ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာနဲ့ သမိုင်းဝင် ဆန္ဒခံယူပွဲ (Referendum) ကြီးတစ်ခုကို ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ မှာ ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ အီတလီပြည်သူတွေ အာဏာရှင်စနစ်နဲ့ ဘုရင်စနစ်ကို အဆုံးသတ်ပြီး ဒီမိုကရေစီအလင်းရောင်ဆီသို့ ဘယ်လိုခြေလှမ်းခဲ့ကြလဲဆိုတာကို ပြန်လည်အောက်မေ့ သတိရရင်း ဂုဏ်ပြုဆောင်းပါးအဖြစ် တင်ဆက်ပေးလိုက်ပါတယ်။

ကမ္ဘာ့စစ်မီးကြီးအပြီး ပျက်စီးသွားသော ယုံကြည်မှုများ

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းမှာ အီတလီနိုင်ငံဟာ အာဏာရှင် မူဆိုလိုနီ (Benito Mussolini) ရဲ့ ဖက်ဆစ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက်မှာ ရှိနေခဲ့ပြီး ဂျာမနီရဲ့ နာဇီအဖွဲ့နဲ့ ပူးပေါင်းကာ စစ်ပွဲအတွင်း ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်က အီတလီကို အုပ်ချုပ်နေတဲ့ ဘုရင် ဗစ်တာ အီမန်နျူရယ် (Victor Emmanuel III) ဟာ အာဏာရှင် မူဆိုလိုနီရဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို မတားဆီးနိုင်ခဲ့ဘဲ ကြည့်နေခဲ့တဲ့အတွက် ပြည်သူတွေရဲ့ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။

စစ်ကြီးပြီးသွားတဲ့အခါမှာတော့ အီတလီပြည်သူတွေဟာ မိမိတို့နိုင်ငံကို စစ်တွင်းထဲ ဆွဲခေါ်သွားပြီး ကာကွယ်ပေးနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့တဲ့ ဘုရင်စနစ် (Monarchy) အပေါ် လုံးဝ စိတ်ပျက်ပြီး ယုံကြည်မှု ပျက်ပြားသွားခဲ့ကြပါတယ်။ နိုင်ငံကို ပုံစံအသစ်နဲ့ ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖို့အတွက် သမ္မတနိုင်ငံ (Republic) စနစ်ကို ပြောင်းလဲဖို့ အသံတွေ ကျယ်လောင်လာခဲ့ပါတော့တယ်။

အမျိုးသမီးများ ပထမဆုံး မဲပေးခွင့်ရခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်နေ့ရက်

၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ မနက်ခင်းမှာတော့ အီတလီနိုင်ငံတစ်ဝန်းက မဲရုံတွေဆီကို ပြည်သူတွေ တခဲနက် တိုးဝှေ့လာခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီဆန္ဒခံယူပွဲဟာ အီတလီသမိုင်းမှာ အထူးခြားဆုံးပွဲ ဖြစ်ခဲ့ရတဲ့ အကြောင်းအရင်းကတော့ “အီတလီအမျိုးသမီးများ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် မဲပေးပိုင်ခွင့် ရရှိခဲ့ခြင်း” ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

မဲပြားပေါ်မှာ ရွေးချယ်စရာ လမ်းနှစ်လမ်းပဲ ရှိပါတယ်။

၁။ ဘုရင်စနစ် (Monarchy) ကို ဆက်ထားမလား?

၂။ သမ္မတနိုင်ငံ (Republic) အဖြစ် ပြောင်းလဲမလား?

စုစုပေါင်း မဲပေးသူ ၂၅ သန်းကျော် (မဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသူ သန်း ၉၀ နီးပါး ရာခိုင်နှုန်း) ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး မဲရလဒ်အရ ထောက်ခံမဲ ၁၂.၇ သန်း (၅၄%) က သမ္မတနိုင်ငံစနစ်ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ကန့်ကွက်မဲ ၁၀.၇ သန်း (၄၆%) ကတော့ ဘုရင်စနစ်ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ပြည်သူအများစုရဲ့ ဆန္ဒအရ ဘုရင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းဖို့ အနိုင်ရသွားခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီအချိန်က ဘုရင်ဖြစ်နေတဲ့ ဥမ်ဘာတို (Umberto II) ဟာ နန်းသက် ၂၆ ရက်သာ ရှိသေးပေမယ့် ပြည်သူ့ဆန္ဒကို နာခံပြီး ပလ္လင်ကို စွန့်ခွာကာ အီတလီနိုင်ငံကနေ ထာဝရ ပြည်ပသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့ရပါတယ်။

စစ်အမှောင်ထုထဲမှ ရုန်းထွက်ပြီး ခေတ်သစ်ကို တည်ထောင်ခြင်း

၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ရဲ့ ဆန္ဒခံယူပွဲကြီးဟာ အီတလီနိုင်ငံအတွက် ခေတ်ဟောင်းအမှောင်ထုကို အဆုံးသတ်ပြီး စနစ်သစ်၊ ခေတ်သစ်ကို ကူးပြောင်းနိုင်ခဲ့တဲ့ လမ်းပြမြေပုံ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ မဲခွဲပြီးနောက် အီတလီနိုင်ငံဟာ ဒီမိုကရေစီအခြေခံဥပဒေအသစ်ကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီး သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါကြောင့်လည်း အီတလီအစိုးရဟာ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ကို “Festa della Repubblica” (အီတလီအမျိုးသားနေ့ သို့မဟုတ် သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်ခြင်းနေ့) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ရောမမြို့တော်မှာ စစ်ရေးပြအခမ်းအနားတွေ၊ လေယာဉ်များဖြင့် အီတလီအမျိုးသားအလံအရောင် (အစိမ်း၊ အဖြူ၊ အနီ) မီးခိုးများ လွှတ်တင်ကာ ယနေ့တိုင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

Key Insights:

အီတလီသမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်ခြင်း သမိုင်းဆောင်းပါးကနေ စာဖတ်သူတို့ ရရှိနိုင်မယ့် အဓိက အတွေးအမြင် (၃) ချက်ကတော့ –

• ဘယ်လောက်ပဲ အာဏာကြီးပါတယ်ဆိုတဲ့ စနစ်မျိုးဖြစ်ပါစေ… လမ်းမှားနေပြီဆိုရင် ပြောင်းလဲပစ်နိုင်တဲ့ တကယ့်အစစ်မှန်ဆုံးအင်အားက သာမန်ပြည်သူတွေရဲ့ စည်းလုံးတဲ့ ဆန္ဒပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
• လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တကယ်တိုးတက်ချင်ရင် လူငယ်လူကြီး၊ ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ ကျားမ မခွဲခြားဘဲ လူတန်းစားအလွှာစုံက လူတိုင်းရဲ့အသံကို နားထောင်ပြီး နေရာပေးဖို့ လိုပါတယ်။ အားလုံးကို တန်းတူအခွင့်အရေး ပေးလိုက်တာကပဲ ခေတ်သစ်တစ်ခုကို သွားဖို့ ပထမဆုံးခြေလှမ်းပါပဲ။
• အတိတ်မှာ ဘယ်လောက်ပဲ စုတ်ပြတ်သတ်တဲ့ ဒဏ်ရာတွေ၊ အဆိုးဆုံးအခြေအနေတွေနဲ့ ကြုံခဲ့ပါစေ… စိတ်မပျက်ဘဲ အဲဒီအမှားတွေကို သင်ခန်းစာယူပြီး ပိုတောက်ပတဲ့ အနာဂတ်ကို ကိုယ်တိုင်ပြန်ထုဆစ်လို့ ရပါတယ်။

အီတလီနိုင်ငံသားတွေရဲ့ သမိုင်းဝင် ဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်ပေမယ့်၊ ဒီနေ့လိုနေ့မျိုးမှာ သူတို့ပြသခဲ့တဲ့ “မိမိတို့ကံကြမ္မာကို မိမိတို့ဖန်တီးခွင့်” ဆိုတဲ့ ဒီမိုကရေစီအလင်းရောင်ကတော့ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက ပြည်သူတွေအတွက် ယနေ့တိုင် စိတ်ဓာတ်ခွန်အားပြယုဂ်တစ်ခုအဖြစ် လမ်းပြနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။