သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်ရင် အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တွေဟာ အနာဂတ်အတွက် သင်ခန်းစာကောင်းတွေ ဖြစ်ခဲ့တာကို တွေ့ရမှာပါ။ အဲဒီထဲကမှ ဇူလိုင် ၁၀ ရက်နေ့ဟာ ကမ္ဘာ့သိပ္ပံနဲ့ ဘာသာရေး သမိုင်းမှာ အရေးပါတဲ့ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့တဲ့ “Scopes Monkey Trial” (မျောက်
တရားခွင်)စတင်ခဲ့တဲ့ သမိုင်းဝင်နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်ပါတယ်။

သိပ္ပံနဲ့ ဘာသာရေး ထိပ်တိုက်တွေ့ကြပုံ

၁၉၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁၀ ရက်မှာ အမေရိကန်၊ တင်နက်ဆီ (Tennessee) ပြည်နယ်၊ ဒေတွန် (Dayton) မြို့လေးမှာ ကမ္ဘာကျော်ခဲ့တဲ့ တရားခွင်ကြီးတစ်ခု စတင်ခဲ့တာပါ။ အကြောင်းအရင်းကတော့ ချားလ်စ် ဒါဝင် (Charles Darwin) ရဲ့ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သီအိုရီ (Theory of Evolution)ကို အထက်တန်းကျောင်းမှာ သင်ကြားခဲ့လို့ ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီအချိန်က တင်နက်ဆီပြည်နယ်မှာ Butler Act ဆိုတဲ့ ဥပဒေတစ်ခု ရှိနေပါတယ်။ အဲဒီဥပဒေအရ ကျောင်းတွေမှာ ဘုရားသခင်က လူသားကို ဖန်ဆင်းခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်ကလွဲလို့ လူဟာ အခြားနိမ့်ပါးတဲ့ သတ္တဝါတွေကနေ ဆင်းသက်လာတယ်ဆိုတဲ့ သီအိုရီမျိုး သင်ကြားခွင့်ကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ပိတ်ပင်ထားတာပါ။

စိန်ခေါ်သူ ကျောင်းဆရာ John T. Scopes

အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ် ကျောင်းဆရာ John T. Scopes ဟာ ဒီဥပဒေကို စိန်ခေါ်ဖို့အတွက် ဇီဝဗေဒဘာသာရပ်မှာ ဒါဝင်ရဲ့ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သီအိုရီကို တမင်တကာ သင်ကြားပြသခဲ့ပါတယ်။ အဲဒါကြောင့်ပဲ အဖမ်းခံရပြီး တရားစွဲခံခဲ့ရတာပါ။

ဒီအမှုဟာ ရိုးရိုးကျောင်းဆရာတစ်ယောက်ရဲ့ အမှု မဟုတ်တော့ဘဲ တစ်နိုင်ငံလုံးနဲ့ ကမ္ဘာအနှံ့က စိတ်ဝင်စားသွားရတဲ့ အဓိကအကြောင်းကတော့ နိုင်ငံရဲ့ ထိပ်တန်း ရှေ့နေကြီးနှစ်ဦး ပါဝင်လာလို့ပါပဲ။

တရားလိုဘက်က – သမ္မာကျမ်းစာကို အစွဲအမြဲ ယုံကြည်သူ၊ သမ္မတလောင်း သုံးကြိမ်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ William Jennings Bryan

တရားခံဘက်က – လွတ်လပ်စွာ တွေးခေါ်ခွင့်နဲ့ လူ့အခွင့်အရေး ရှေ့နေကြီး Clarence Darrow

အဲဒီခေတ်က ရေဒီယိုကနေ တိုက်ရိုက်အသံလွှင့်ခဲ့တဲ့ ပထမဦးဆုံး တရားခွင်လည်း ဖြစ်တာကြောင့် ဒေတွန်မြို့လေးဟာ သတင်းထောက်တွေနဲ့ ကြည့်ရှုသူတွေ ပြည့်နှက်သွားခဲ့ပါတယ်။

တရားခွင်ရဲ့ အဆုံးသတ်နဲ့ သမိုင်းဝင် သက်ရောက်မှု

တရားခွင်အပြီးမှာ ကျောင်းဆရာ John T. Scopes ဟာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်ကြောင်း ထင်ရှားတာကြောင့် ဒဏ်ငွေ ဒေါ်လာ ၁၀၀ သာ ပြစ်ဒဏ်ကျခံခဲ့ရပါတယ်။ သို့ပေမဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ ရင်ထဲမှာတော့ ဒီအမှုရဲ့ စီရင်ချက်ထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းတဲ့ မေးခွန်းတွေ ကျန်ရစ်ခဲ့တာပါ။

Scopes Monkey Trial ဟာ ပညာရေးနယ်ပယ်မှာ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်နဲ့ သိပ္ပံဆိုင်ရာ စိစစ်စမ်းသပ်မှုတွေ မည်သို့ ယှဉ်တွဲရှိသင့်သလဲဆိုတဲ့ ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုတွေကို မီးရှို့ပေးခဲ့ပါတယ်။ အခုဆို ရာစုနှစ်တစ်ခုနီးပါး ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်ပေမဲ့ ဒီနေ့ထိ မီဒီယာ၊ ပညာရေး လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ အတွေးအခေါ် ငြင်းခုံမှုတွေမှာ စံနမူနာအဖြစ် ကိုးကားနေရတုန်းပါပဲ။

Key Insights – ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ ရလာမဲ့ အရေးပါတဲ့ သင်ခန်းစာတွေကတော့

▪️ ပညာရေးနဲ့ လွတ်လပ်စွာ သင်ယူခွင့်
သိပ္ပံဆိုင်ရာ အချက်အလက်တွေကို ဘာသာရေး သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေး အယူအဆတွေနဲ့ ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်ဖို့ ကြိုးပမ်းတာဟာ ရေရှည်မှာ မအောင်မြင်နိုင်ကြောင်း ပြသခဲ့ပါတယ်။

▪️ သိပ္ပံနဲ့ ဘာသာရေးရဲ့ နယ်နိမိတ်
သိပ္ပံဆိုတာ သဘာဝတရားရဲ့ အချက်အလက်တွေ (Facts) ကို စိစစ်တာဖြစ်ပြီး၊ ဘာသာရေးကတော့ တန်ဖိုးနဲ့ ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှု (Faith) ပေါ်မှာ အခြေခံကြောင်း ကွဲပြားစွာ ထင်ဟပ်စေခဲ့ပါတယ်။

▪️ သတင်းမီဒီယာရဲ့ အခန်းကဏ္ဍ
တရားခွင်တစ်ခုကို ရေဒီယိုနဲ့ သတင်းစာတွေကနေတစ်ဆင့် လူထုကြား ဩဇာသက်ရောက်အောင် ဖန်တီးနိုင်ခဲ့တဲ့ မီဒီယာရဲ့ အင်အားကို သမိုင်းမှာ ပထမဦးဆုံး ထိထိရောက်ရောက် ပြသနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီတရားခွင်ဟာ ဒီမိုကရေစီလူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း “အတိတ်က ရိုးရာအယူအဆများ” နဲ့ “ခေတ်သစ် တိုးတက်သော အတွေးအခေါ်များ” ကြား တန်းညှိရာမှာ အရေးပါတဲ့ အုတ်မြစ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတော့တယ်။